Alevilik nasıl Yayıldı ?
Alevilik
islam dininin yayılmasıyla birlikte Arapların dışındaki uluslara da Abbasiler
döneminde Türkler ve İranlılar özellikle orduda yoğun olarak
yeralmaktaydılar.Örneğin daha hicri IV. Yüzyılda Maveraünnehir’in oldukça
uzağında yaşayan Buğraç Türkleri eski inançlarındaki Gök Tanrı’nın yerine Hz.
Ali’yi geçirmişlerdi. Zaten Emevi döneminden (661-750) bu yana Hz.Ali ve soyunun
başlarına gelenler ve özellikle de Kerbela olayı Alevilerce her tarafa
yayılmaktaydı. Sosyal ve siyasal ortam da bu düşüncelerin yaygınlaşmasına
elverişliydi. Hz.Ali’ye ve ehl-i beyte muhabbet, o dönemde gittikçe fazlalaşan
tarîkatlerde oldukça yaygındı. Hazret-i Ali’nin kahramanlıkları ve Kerbela
Olayına ilişkin menkıbeler Anadolu, İran, Irak ve Horasan bölgelerinin sözlü ve
yazılı edebiyatında en eski zamanlardan itibaren, çok sevilen ve yaygın bir konudur
ki bunun etkilerini bugün bile gözlemlemek olanaklıdır. Demek ki İslam dünyasındaki
siyasal ve dinsel bölünmelere kaynaklık eden bu olaylardan Araplar’ın yanısıra,
Türkler, İranlılar ve diğer uluslar da doğal olarak etkileniyorlardı. Yeni
müslüman olan uluslar arasında Hz.Ali bir sembol halini alıyor ve onun savaşçılık,
yiğitlik ve velilik yönleriyle bezenmiş menkıbeleri her yere yayılıyordu.
Hz.Ali’nin sembolleşmesinin yanısıra, bütün muhalif hareketlerin kalkış noktası
olan Kerbela Olayı da aynı şekilde, hatta daha derin izler bırakıyordu.. İşte bu
etkilerin bir sonucu olarak Alevilik ve batınilik, İslam dünyasının her yanına
yayılan tasavvuf akımına nüfuz etmiş ve Alevi-batıni eğilimli birçok tarikat
ortaya çıkmıştır. Anadolu ve İran bölgelerinde de ortaya çıkan bu tarikatlerden
konumuz bakımından en önemlileri Yesevilik, Kalenderilik, Vefailik, Hurufilik,
Hayderilik adlı tarikatlerdir. Daha çok göçebe ve köylü topluluklar arasında etkili
olan bu heterodoks yani resmi din anlayışına aykırı tarikatler, doğaldır ki,
yaygın oldukları çevrelerdeki koşullara uygun olarak şekillenmiş bir İslam
anlayışını yaymaktaydılar.Sünni çevrelerde yoğun tepkiler gösterilen ve eski
kaynaklarda da yer alan, bu tarikatlere mensup şeyh ve babalara yönelik suçlamaların
en bilinenleri şu şekildedir: Bu dervişlerin, dinsel yükümlülüklere/yasaklara
uymamaları ve kadınların da dinsel törenlere katılmaları. Basit halk kitleleri,
işte bu adetleri nedeniyle yoğun tepkiler alan ve hiç şüphesiz telkinleri kendilerine
daha uygun gelen bu tür babaların ve şeyhlerin etkileri altındaydılar. Bu heterodoks
şeyh ve dervişler adeta alevi-batıni düşüncelerin yayıcılarıydılar. Alevi
Dedelerinin soyları da onlara dayanır.
Copyright © (( Munzurca )) Dersim - Munzur - Zazaki Tüm hakları saklıdır.
