Hozat festival programı, Hozat Belediyesi Halk Kütüphanesi’nde Belediye Başkanı Cevdet Konak, belediye meclis üyeleri, il genel meclis üyeleri, demokratik kitle örgüt temsilcileri, esnaflar odası başkanı, Hozat Muhtarlar Derneği temsilcilerinin ve ilçe halkının katıldığı bir toplantı ile kamuoyuna açıklandı. Cevdet Konak tarafından yapılan açıklamada “Kimliğimiz, kültürümüz, dilimiz, inancımız ve Munzurumuz ile özgürleşelim” ana temasına vurgu yapılarak, birliğimiz gücümüz, gücümüz geleceğimizdir mesajına yer verildi.

Hozat Festival programı şöyle:

10. MUNZUR KÜLTÜR ve DOĞA FESTİVALİ

HOZAT İLÇESİ PROGRAMI

31 TEMMUZ (CUMARTESİ) 2010

DERSİMDE İKİNCİ 38 ‘e HAYIR

KİMLİĞİMİZ, KÜLTÜRÜMÜZ, DİLİMİZ, İNANCIMIZ ve MUNZURUMUZ İLE ÖZGÜRLEŞELİM

08. 00                    : Dersim’ den Hareket (Otogar)

09. 30                    : Karşılama ( Hozat-Ovacık Yol Ayrımı)

BELEDİYE DÜĞÜN SALONU KÜLTÜR SANAT ETKİNLİĞİ

12.00-18.0 : Muzaffer ORUÇOĞLU Resim Sergisi

12.00-19.0

BELEDİYE PARKINDAKİ ETKİNLİKLER

10.00- 12.00        : Kahvaltı

12.00-14.00         : Dinleti: Bülent ŞENGÜL ve Misafir Sanatçılar

14.00-15.00         : Tiyatro: Laz Marks (Can Şenliği Oyuncuları)

15.00-17.00         : Panel: Osmanlı’dan Günümüze Dersim Tarihi

Katılımcılar
Moderatör: Yalçın ÇAKMAK (Hacettepe Üniv. Tarih Böl. Y. L)

Dr. Şükrü ASLAN (Mimar Sinan Üniv. Sosyoloji Bölümü)

Turgut ÖKER (Avrupa Alevi Birl. Konfederasyonu Genel Başk.)

Aziz UĞUR (Yazar)

Cafer DEMİR (Yazar)

Ali Cemal ZÜLFİKAR (Avukat)

AKŞAM PROGRAMI

YER: CUMHURİYET MEYDANI

17.00-17.30         : Hozat Muhtarlar Derneği Açılışı

18.00- 18.30        : İdil Tiyatro Atölyesi

18.30- 19.00        : Grup VARVARA

Konuşmacılar

Hozat Belediye Başkanı Cevdet KONAK

Dersim Milletvekili Şerafettin HALİS

DEDEF Temsilcisi

Demokratik Kitle Örgütleri Adına Temsilci

19.00- 24.00        :

Konser Programı

Emre SALTIK

Grup YORUM

Grup MUNZUR

Grup HAYKIRIŞ,

Ali BARAN

Pınar SAĞ

Ayfer DÜZDAŞ

Zuhal

Gökçen KAHRAMAN

Sunum

Mustafa BAKIR (Şair)

PROJE HAKKINDA (GENEL)

2007 yılında İsveç Alevi Kültür Merkezi’nin, Olof Palme Merkezi’ne sunduğu projenin onaylanmasıyla başlayan proje, Dersim (Tunceli) merkezde 4 yıldır aralıksız sürdürülmektedir. Bugüne kadar verilen eğitim ve seminerlere başta İsveç olmak üzere Almanya, Fransa, Avusturya, Latin Amerika, Türkiye ve daha bir çok ülkeden katılımcı dahil oldu ve yapılan çalışmalardan, Dersim’de bulunan 8-25 yaş aralığındaki yüzlerce genç yararlandı.

Bu çalışmalarda gençler, kendilerine ait bağımsız bir gençlik organizasyonuna ihtiyaç duyduklarını, bunun için kendilerine ait platformlar ve mekân istediklerini dile getirdiler. Gençlerin Dersim bölgesindeki uyuşturucu bağımlılığı, çeteleşme, özgüven sorunu, kültürel ve eğitim olanaklarının kısıtlılığı ve işsizlik gibi sorunlarına dikkat çektiler ve bu sorunların çözümünde kendi rollerini arttırmak istediklerini de belirttiler.

Proje yönetimi, gençlerin talepleri doğrultusunda onlara destek oldu ve 2010 yılı başlarında Dersim’de TIRAM Gençlik Kültür ve Sanat Derneği kuruldu. Derneğin başlıca amacı; öncelikle Dersim ve çevresindeki gençlere kendilerini ifade edebilecekleri ve inisiyatiflerini geliştirebilecekleri platformlar yaratmak, gençleri eğitime kültüre ve sanata teşvik etmek, gençlere destek olabilecek gençlik destekçileri/danışmanları yetiştirmek ve Türkiye’de gençlik politikasında etkili bir rol oynamaktır. Derneğin bir diğer amacı da yine söz konusu gençlik projesi kapsamında ortaya çıkan gençlik gazetesini geliştirmek ve şu an ekonomik nedenlerden dolayı Tunceli’nin Sesi gazetesinin eki olarak çıkan gençlik ekini, kendi ayakları üzerinde duran bağımsız bir gençlik gazetesine dönüştürmektir. Gençlik gazetesinin temel amacı Dersim ve ilçelerindeki gençler için kendi haberlerini, kendi köşe yazılarını, şiirlerini, fikirlerini yazabilecekleri ve yayabilecekleri bir yazın platformu yaratmaktır.

PROJE HAKKINDA (HOZAT)

2010 yılında projenin geliştirilerek Dersim merkezin yanı sıra ilçelerde de eğitim ve kültür çalışmalarının yapılması karara bağlanmıştı. Bu amaçla ilk pilot çalışma Hozat ilçesinde 20-25 Temmuz tarihleri arasında yapılacaktır.
Hozat’taki çalışmanın temel iki amacı vardır;

Birincisi; Tunceli’nin (Dersim) Hozat ilçesinde yaşayan gençlerin başta kültür ve sanat olmak üzere birçok alanda gelişimine katkı sunmak, motivasyonlarını arttırmak, farklı kültürler arasında diyalog ve özgüvenlerini geliştirmektir.
İkincisi; Dersim merkezdeki gençlerle Hozat’taki gençler arasında verimli bir diyalog kurmak ve 4 yıldır sürdürülen bağımsız gençlik çalışmaları ile gençlik gazetesine Hozat’taki gençleri de istekleri ölçüsünde dahil etmektir.
Yapılacak atölye çalışmalarıyla belirli ilgi alanlarında pratik / uygulanabilir eğitimler hızlandırılmış olarak verilecektir.

Hafta boyunca müzik, fotoğraf, sinema, bilgisayar-grafik, gazetecilik, yazın ve proje geliştirme alanında atölye çalışmaları yapılacak ve projenin son gününde ise tüm katılımcılar ile birlikte bir etkinlik düzenlenecektir. Hozat Belediye Başkanı Cevdet Konak’ın açılışıyla başlayacak etkinlikte, atölye çalışmalarından öğrenilenler sunulacak ve proje neticelendirilecektir.

PROGRAM

Açılış ve Tanışma
Çalışmalara katılacak tüm eğitmenlerle gençlerin buluşup tanışması, eğitimler hakkında bilgilendirme, gençlere danışmanlık ve atölye organizasyonları…

20 Temmuz 2010, Saat: 14.00 Yer: Belediye Düğün Salonu

ATÖLYE ÇALIŞMALARI —————————————–

1. MÜZİK ATÖLYESİ – UMUT AKAR (VİYANA)

Teoride ve pratikte temel müzik ve enstrüman eğitimi.
Müzikle ilgilenen, herhangi bir enstrüman çalan ve temel müzik bilgisi edinmek isteyen herkes bu atölye çalışmasına katılabilir.

Tarih: 20-24 Temmuz 2010, Saat: 14.00
Yer: Belediye Düğün Salonu

2. KAMERA & BELGESEL ATÖLYESİ – BELGİN CENGİZ (İSTANBUL)

Temel, Kamera kullanım teknikleri, görüntüyle hikaye anlatım teknikleri; kamera, ses, ışık, karakter seçimi, hikaye kurma, kurgu teknikleri ve örnekleriyle belgesel sinema tekniği..
Sinemaya ilgi duyan, amatör düzeyde çekimler ve dökümanter yapmak isteyen veyahut sadece kamera kullanmayı öğrenmek isteyenler bu çalışmaya katılabilirler. Buluşma yeri Hozatspor binası olmakla birlikte bu çalışma dış mekanlarda yürütülecektir.

Tarih: 20-24 Temmuz 2010, Saat: 16.00
Yer: Hozatspor binası

3. FOTOĞRAF ATÖLYESİ – ARİN İNAN ARSLAN (DERSİM)

Fotoğraf makinası kullanımı ve fotoğraf çekme teknikleri, görüntü belgeleme ve pratik eğitim.
Fotoğraf makinası kullanan / kullanmak isteğinde olan, fotoğraf çekmeye ilgi duyan, çekim tekniklerini merak eden ve fotoğrafçılık alanında gelişmek isteyenler bu çalışmaya katılabilirler.
Fotoğraf atölyesi çalışmaları buluşma yerinde başlayıp, farklı dış mekanlarda sürdürülecektir. Gelenlerin eğer varsa fotoğraf makinelerini yanına almaları rica olunur.

Tarih: 20-24 Temmuz 2010, Saat: 16.00
Yer: Hozatspor binası

4. BİLGİSAYAR & GRAFİK TASARIM ATÖLYESİ – MUSA ÇİMEN (STRASBOURG)

Temel bilgisayar eğitimi. Bilgisayar ortamında grafik tasarım, Photoshop ile uygulamalı eğitim, foto-montaj ve pratik bilgiler.
Eğitim Hozat Belediye Kütüphanesi’nin 20 kişilik bilgisayar odasında yapılacaktır. Bilgisayar ortamında grafik çalışan, yayıncılığın ve gazeteciliğin bilgisayar ortamındaki süreçlerine ilgi duyan, dijital baskıyla ilgilenen, Photoshop benzeri programlara ilgilenen ve bu alanda kendisini geliştirmek isteyenler bu çalışmaya katılabilirler. Bu çalışmada, katılan öğrencilerle birlikte, aynı zamanda Dersim merkezde kurulan bağımsız gençlik kültür ve sanat derneği ile “Hozat Belediyesi” için logo çalışması yapılacaktır.
Talebin 20 kişiyi aşması halinde öğrenciler iki gruba ayrılacaktır.

Tarih: 20-24 Temmuz 2010, Saat: 16.00
Yer: Belediye Kütüphanesi / Bilgisayar Odası

5. GAZETECİLİK ATÖLYESİ – ERCAN TOPAÇ (DERSİM)

Bu çalışma kapsamında isteklilere, temel gazetecilik eğitimi; medya ve fotoğraf okuma teknikleri eğitim verilecektir.
Gazetecilik mesleğine ilgi duyan ve bu alanda kendisini geliştirmek isteyen herkes bu çalışmaya davetlidir.
Tarih: 20-24 Temmuz 2010, Saat: 16.00-18.00 arası
Yer: Belediye Kütüphanesi / Okuma Salonu

6. YAZIN ATÖLYESİ – EYÜP HANOĞLU (İSTANBUL)

Temel yazı, haber, kompozisyon ve makale yazım teknikleri ile belli bir konuda yazı yazmanın incelikleri.
Bu çalışma; eli kalem tutan, yazmayı, duygu ve düşüncelerini yazılı ifade etmeyi seven herkese açıktır. Çalışma kapsamında Hozat ve Hozat’ta yaşayan gençlerin duyguları, sorunları, yaşama bakışları yazı konusu edilecek ve yazılan tüm yazılar, gazetede ve projenin web sitesinde yayımlanacaktır.

Tarih: 21-24 Temmuz 2010, Saat: 14.00-16.00 arası
Yer: Belediye Kütüphanesi / Okuma Salonu

7. PROJE GELİŞTİRME ATÖLYESİ – HELİN ŞAHİN (STOCKHOLM)

Uluslar arası Palme Merkezi’nin Türkiye sorumlusu Helin Şahin ile proje üretimi ve geliştirme süreci, yaratıcı fikirlerin projelendirilerek hayata geçirilmesi ve uluslararası kurumlardan finans sağlanması konularındaki çalışmada, projemizin de sponsoru olan İsveç Olof Palme Merkezi’nin deneyimleri de aktarılacaktır.;
İki gün sürecek olan bu çalışma yaratıcı fikirleri olan, proje konsepti geliştirmeye ilgi duyan ve bölgesel düzeyde proje üretip hayata geçirmek isteyen herkesin katılımına açıktır.

Tarih: 23-24 Temmuz 2010, Saat: 14.00-16.00 arası
Yer: Belediye Kütüphanesi / Okuma Salonu

8. ETKİNLİK – Tüm katılımcılar ve öğrenciler (Hozat)

Çalışmalara katılan bütün ekibin, öğrencilerin ve halkın katılacağı son gün etkinliğinde hem müzik yapılacak hem de yapılacak çalışmalar sunulacaktır.

Etkinliğe tüm Hozat halkı davetlidir.

Tarih: 25 Temmuz 2010,Pazar.. Saat: 17.00 veya 19.00,
Yer: Belediye Düğün Salonu

BİLGİ VE KATILIM İÇİN:

Hozat Belediyesi: 0428 – 561 20 10
Eyüp Hanoğlu: 0530 – 540 07 12
Erkan Bulut: 0535 – 466 84 58

”Bizi, zalimden farklı kılan, ağlamaktır. Çünkü, ağlamak insan oldugunu hatirlamaktır bir yerde”.

Birinci kitabımı iki yıl önce çıkarmıştım. Şimdi, ikinci kitabımın son düzeltmelerini yapabilmek için kaldığım şehirden ve evimden bir süreliğine ayrıldım. Bir dostumun yurt dışına çıkması sebebiyle boşalan evinde bir süreliğine kalıp şiir dosyasını bitirmek ile meşgulum. Aynı zamanda yazmak ta olduğum başka bir kitap var. Dersim katliamında yaşanmış trajedilerden yola çıkarak yaşlı bir kadının kısa öyküsünü  kaleme alıyorum. İster istemez konuyla ilgili detaylı araştırmalar ve belgeseller izliyorum. Bunu  diğerlerinden farklılaştıran yaşananların, anlatılanların en küçük ayrıntısına kadar dikkatli izlemem. İnternette bulduğum bütün yazıları  okuyorum, elimdeki kitapları tekrar gözden geçiriyorum, ve  belgeselleri toplayıp anlatılanları defalarca izliyorum.  İşte,  bir gün daha bu uğraşlar arasında kararıyor.

Akşamları  ayrı bir durgunluk sarar beni. İster şairliğime verin, ister mülteciliğime.  Hayat ile barışık ve mutlu  yaşamak, istesemde bir türlü başaramadığım bir konu. Hem mülteci, hem sürgün hem  gurbetçi olarak, emanet aldığım bu uzaklıkları sır olarak yaşamak marifet değildir  elbet. Benimle  aynı duyguları paylaşan bir çok insan olduğunu da  biliyorum. Yılmaz Güney’in söylediği gibi; ’’ hayat bize mutlu olma şansı vermedi ’’…

Fakat,  bu akşamı bende  farklı kılan,  Çayan Demirel’in  hazırladığı belgeselde,  ağlayan yaşlılarımızın gözyaşları, gözbebeklerindeki  o ızdırap, nasırlaşmış  yüzlere  gizlenmiş ölülerin izleri… Ve bu duygusallığın  bir düğüm gibi boğazıma takılıp nefes almamı zorlaştırması.

Bir an,  anlatılan hikayelerin  içinde buluyorum kendimi.  Bir bakıyorum,  karnımı deşen bir süngünün acısıyla yere düşüyorum. Bir bakıyorum,  mitralyoz’un ağzından çıkan kudurmuş kurşunlar  gövdemi parçalıyor  ve vucudum dan kopan etleri kayalara yapıştırıyor. Bir bakıyorum,  üzerime dökülen petrol yağlarıyla ateşe ve küle dönüşüyor bedenim. Bir bakıyorum,  sığındığım bir magara ağzında gazlarla boğuluyorum. Bir bakıyorum,  boynuma,  ayaklarıma takılan kelepçeler ile yalın ayak sürgüne gidiyorum. Bir bakıyorum katiller duymasın diye kundakda ki  bebeğin  ağzını sım sıkı elimle kapayıp boğulmasına sebeb oluyorum.  Hem ölen oluyorum  hem de öldüren…

Sonra,  tekrar  dinlemeye devam ediyorum. Soruyorlar neden? Neden öldürdüler sizleri? Yaşlı kadın soruyu soran adamın gözlerine bakıyor, kamera zoom yapıyor ihtiyarın yüzüne, kadının dudakları, yanakları titriyor,  gözlerindeki acı, keder, hüzün, kin, bir şeyler daha  söylemesini engelliyor… Sadece,  gözlerinin kıyısında iki damla yaş düşüyor yanaklarına ve  ardı sıra ağıdını hıçkıra,  hıçkıra yakıyor…ardından yaşlı bir dede konuşuyor,  ‘’bir mahalle Atatürk mahallesi, biri  inönü, biri Bayer, biri Alpdoğan mahallesi, halbuki ben ‘’unutmak’’ istiyorum. Bu isimleri duydukca otuzsekiz aklıma geliyor’’ unutamıyorum diyor.

Ben, bunları izlerken yüreğim tıkanıyor ellerim titriyor.. daha fazla dinliyemiyorum.. Dedim ya, akşamları ayrı bir durgunluk sarar beni..Balkona çıkıp  bir sigara yaktım,  karanlık bir  köşede hem sigaramı içtim hem ağladım. Biran,  kipriklerimin ucuna birazdan öleceklerinden habersiz  koşuşan çocuklar geldi… Koyunlarını sağan bir kadın…. Ayağının altında ki oduna balta vuran bir adam. Birazdan öleceklerinden habersiz  aş’a tuz katan gelinler….Koca bir ağacın gölgesinde kestiren yaşlı bir ihtiyar. Ağladım..  Aklıma  annemin halen yaşayan nenesi  geldi. O bize çok anlatırdı Otuzsekizi. Kendisi tanık tı o günlere. Hele kış geceleri harıl harıl yanan sobanın etrafında çömelip dinlediğimiz, o katliam günleri… Otuz yaşındayım ve onbeş yıldır uzaktayım. Şu an diyorum, nenemin dizlerine kafamı koyup , saçlarımı okşamasını  isteyebilsem. Bu yitik acılarıma, ızdırabıma elleriyle değebilse… ”Ağlama yavrum, biz sizlerin yerine de çok ağladik” diyebilse.. Çok şey mi istiyorum?

Bizler cesetlerin altında sağ çıkmış, yakılan köylerden kaçıp dağlara gizlenen  o küçük çocukların torunlarıyız. Bizler  tesadüflerin çocuklarıyız. Ne çok öldük halbuki. Ne çok  sürülduk. Savrulduk dünyanın bir çok ülkesine. Kimimiz, Anadolu’nun o kıraç topraklarında,  “tarih öncesi köpeklerin havladığı’’(C.Sureya) zamanlarda  gömüldü, kimimiz şehir  Belediye lerinin  ”kimsesizler” mezarlığında. Kimimiz evlatlık verildik, kimimiz besleme. Geriye kalanlaraysa büyük bir acı miras kaldı. Yani,  ölümlerden geri kalanlarin yaşama armağanı olarak; horlanma, asimilasyon, inkar, imha.

Sonuç olarak tarihin beleklerinde üstü kan ile, toprak ile kaplı bir gerçeği, bir tramvayı, bir soykırımı anlatıyoruz. Kelimeler yitik, cümleler kesik, şiirler yarım kalıyor. Yarım kalıyoruz, sevinçlere, özlemlere, yurdumuza. Zaman geçiyor, zaman deşiyor, zaman dişliyor yaralarımızı.

Ve biz,  halen  o  ‘’tarih öncesi köpeklerin havladığı’’ zamanlarda yaşıyoruz…

…. Ey zaman!

Tarihe geç yazılmış zaman!

Umarsız bir esintiyle düşlerimizi kıran.

Takvimlerde eğreti duran zaman!

Ölüp ölüp duruyoruz kapında,

Acımızı bir soran olmadan!

(Şiir ‘’Kalbimin Doğusu’’ adlı  kitap tan)

Taylan Aydin

www.taylanaydin.info

Tunceli Belediyesi’nde düzenlenen açıklamayı, 11 kişilik festival tertip komitesi adına Belediye Başkanı Edibe Şahin okudu.

Açıklamayla her yıl büyük coşku ve heyecanla kutlanan festivalin startını verdiklerini belirten Belediye Başkanı Edibe Şahin, “Belediyemiz öncülüğünde, sivil toplum örgütlerimiz, demokratik kitle örgütleri, sendikalar, siyasi partiler ve meslek örgütlerimizin emek ve katkılarıyla gerçekleştireceğimiz Munzur Kültür ve Doğa Festivalinin, tarihi, konsepti ve şiarı yaptığımız ortak toplantılar sonucu netleşti” dedi.

29-30-31 Temmuz ve 1 Ağustos 2010 tarihlerinde gerçekleşecek olan Munzur Kültür ve Doğa Festivali’nin şiarını “Dilimiz, Kültürümüz, İnancımız ve Munzurumuzla Özgürleşelim” olarak belirledik diyen Şahin, “Festivalimizin konseptini tarihimizin, kültürümüzün, inancımızın ve doğamızın ön plana çıkarıldığı farklı kültürlerle buluşturacağı bir organizasyonla gerçekleştireceğiz” diye konuştu.

Başkan Şahin, “Festivalin iki günü kadın ve çevreye ayrıldı”

10. Munzur Kültür ve Doğa Festivalinin bir gününün kadına bir gününü de çevreye ayırdıklarını belirten Belediye Başkanı Edibe Şahin, “Festivalin bir gününü tamamen kadın etkinlikleri, bir gününü de çevre etkinliklerine ayırdık” dedi.

Festival programını sadeleştirdiklerini kaydeden Şahin, “Program yoğunluğunda bu yıl bir sadeleştirmeye gitme ihtiyacı hissettik. Bundaki amacımız gelen konuk ve hemşehrilerimizin doğamızla buluşma ve tanımalarına zaman oluşturma yine misafirlerimizin programları koşuşturmadan takip edebilmelerini sağlamayı hedefledik” diye konuştu.

Başkan Şahin, en geç 10 güne kadar festival programının içeriğinin de netleşeceğini sözlerine ekledi.

Sanatçıların kendi alanları dışında ürünler vermesi pek rastladığımız bir durum değil. Kendi alanında başarılı olmuş sanatçılar farklı bir alanda ürettiği çalışmalar ise genelde başarısız olmuştur. Bu anlamda başarılı denebilecek yapıt sayısı sınırlıdır. O yüzdende sanatçılar, kitap denilince hemen anılarını yazmaya başlar.

Mikail Aslan bu anlamda iyi bir örnek olmaya aday. Müzik alanındaki ses getiren yaratıcı ve başarılı çalışmalarının ardından yazım alanında da iyi bir eserle karşımıza çıkıyor.

Hayıg farklı bir çalışma. Özünde Dersimi ve Kızılbaş-Alevi kültürünün sözlü geleneğini buluyorsunuz. Halklar için önemli olan efsane-destan geleneği günümüzde çok kullanılan bir tarz değil. Hayıg’de bunu yeniden buluyoruz.

Mikail Aslan dağarcığındaki birikimleri kitabına dökmüş. Geçmişten günümüze vurguları şiir tadında yakalayabiliyorsunuz. Kızılbaş-Dersim otantiği kitapta güzel yedirilmiş. Dil sade olduğu kadar felsefi ve Kızılbaş felsefesinin güzelliklerini görebiliyorsunuz. Yine halkın yerel ağzı sırıtmadan yer almış, akıcı bir üslupla şiirsel dil iyi buluşturulmuş.

En önemlisi ise kitap BM raporlarında ölü diller arasında sayılan Zazaca yazılmış. Kitapta Zazaca ve karşılığı olan Türkçe’yi buluyorsunuz. Bu tarzda kitap bildiğim kadarıyla ilk.

Bu yöntemde yazılmış olan Hayıg’de kaybım insanların kolaycılığa kaçıp Zazaca yerine Türkçe’yi tercih etmesi olacaktır. Umarım kolaycılık yerine Zazaca öğrenmeyi tercih eder okuyucu. Bu çok önemli zira Zazaca bu coğrafyanın zenginliği, yok olması hepimizin kaybı olacak.

Eski Yunan ve Mezopotamya destanlarında gördüğünüz tarzla yeniden buluşmak oldukça önemli.

Hayıg Dersim’in bugününe de geçmişten söz söyleyerek eleştiri yapıyor. İnsanın içerisine düştüğü zayıflıkları değişik sözlerle yakalayabiliyorsunuz. Bazen ağaç canı konuşur bazen ise bir bitkinin ağzında eleştirileri almak mümkün.

İnsanın yaşadığı anı değerlendirmesi ancak anlamasıyla mümkündür. İnsan anlamazsa niye yaşadığını da anlamlandıramaz. İnsan yaşadığı doğa ve toplumla iç içe olmak zorundadır yoksa “günahkâr” olur. İşte Hayıg Can konuşuyor:

“Sen bu alemin halinden bahsediyorsun. Bu alem değil mi ki, viran olmuş ev misali bir türlü sıvası tutmaz, ocakta dumanı kesilir. Öyleyse git yan! bak! vicdanın üzerinde bir kazık var. Her şafağın fecrinde kalk. Şafağın ilk ışığını selamladıktan sonra önünde kendini dara çek, sallandır cüsseni o kazıktan. Nehirlerin kenarından kil topla getir, yeni bir harç kar. Düşen canlarından rızalık iste, ruhlarını şad eyle, yan günahkâr!”

“Nefesin, kâinatın nefesiyle bir olduğu oranda bilgelik çeşmesinden içebilirsin. Nefesin, kâinat nefesi ile ters düştüğü an kendi doğana yabancılaşırsın. İşte, gerçeğin sırrı burada gizlidir. Her an farkında olup, kâinatın nefesini içinde dolaştırmaktır özü; ama kâinatın enerjisi kendi içinde sürekli değişir; bu yüzden gerçeğin donu da sürekli değişir…”

Hayıg, can görmüş sorguluyor sorguladıkça anlamlandırıyor ve bizleri uyarıyor. Uyarısını sözün derinliklerinden aktarıyor:

“Bir hayli zaman yandın kavruldun.

Yandıkça öğrendin, dilinin kör düğümü çözüldü.

Nehirlerin kenarından toplayıp getirdiği kil ile

Mazlumların viran olmuş evlerini ne güzel onardın.”

“Birbirine itibar edip yan yana durabilenler,

Birleşerek uzun ömürlü akarlar.

Gün be gün gürleyip çoğalarak,

Hayli zaman beraber döner dururlar.

Başlangıçta kırmızı, beyaz ve boz bulanıktırlar. Ama

Aştıklarında, bir zaman sonra durulanıp,

Berrak renkte karar kılarlar.”

En önemlisi de Hayıg kızgındır. Ellerindekinin kıymetini bilmeyen, kutsallığı, geçmişi sıradanlaştıranlara karşıda haykırıyor:

“Ey ahali! Ey çaresiz sersemler! siz kendinizi mi şaşırdınız, nedir bu haliniz? Kaynağın başında ağlayan, inleyen şu ihtiyarlarınızdan da mı utanmıyorsunuz? Onların gölgesi olmasa ne yaparsınız? Xızır’ın kapısının önündeyiz; kuşun, kurdun, börtü böceğin yuvasını neden tar u mar ediyorsunuz? İçip sarhoş olmak için başka bir yer bulamadınız mı ?”

Hayıg tüm güzelliklerinin yanında eksiklerde taşıyor. Böyle bir çalışmada olmaması gereken imla ve kelime eksikleri var. Yine kitabın genel akışkanlığı kitabın sonlarına konulan öykülerle bir bütünlük oluşturmuyor. Aslında güzel olan bu kısa hikâyeler başlangıçtaki felsefi, şiirsel dille bütünleşmiyor. Tamamlaması için düşünülse de çok örtüşmemiş. Yine bazı bölümlerde akışkanlık kurgudan kaynaklı zayıflıyor. Her şeye rağmen bütünüyle değerlendirildiğinde mutlaka okunması gereken bir kitap Hayıg.

* HAYIG: Farkındalık; ayık ve diri olan (cismin iç sesi, toprağa yakın, sarı renk.)

ERGİN DOĞRU

Bir soru; “Kızılbaşlar hangi ulusa,  ırka ve dine bağlıdır?” Cevap aşağıda, 700 yıl önce Seyyid Nesimi tarafından verilmiş. Evet, Kızılbaşlığı anlamak için 700 yıl geriye gitmek durumundayız, geriliyoruz yani.

Erşle ferş­-ü kâf-u’ nun mende bulundu cümle çün,

Kes sözünü vü ebsem ol, şerh-ü beyâne sığmazam.

(Yeryüzü ile gökyüzü ve “kâf” ile “nun”gibi bütün her şey bende bulunduğu için,

Ey! Bana akıl vermeye kalkışan sefil kişi; sesini kes. Çünkü ben, sözlere ve açıklamalara sığmam.)

(“Kaf” ve “nun” harfleri birleşerek; Allah’ın “Kün” yani “Var- ol” emrini ve bütün evreni işaret etmektedir.) “Var ve ol” Gizem’i insanın içinde gizlidir. Var eden ve olan aynı varlıktır, insandır (Gizemdir). O zaman böylesine kutsal bir varlığa dil uzatacak sefillerin susması gerekir. İnsan sözler ve açıklamaların hatta hissedilenin de ötesindedir, deyip konuya girelim.

Kızılbaşlık yüzünü ışığa çevirir, bilime, aydınlığa, güneşe. Karanlık; nokta kadardır. Güneş, aklınızın alamayacağı zifirilikteki karanlığı boğacak güçtedir. Öyleyse, neden karanlık zafer çığlığı atar? Çünkü insan denilen varlık, içindeki dünya malı isteğine yenilir, yani nefsinin köpeği olur (sembollerin görüntüsünde boğulur), işte o nedenle karanlıklar-güneşe galip gelir.

Kızılbaşlık tarihini iyi irdelediğinizde tek bir din savaşı, ırk savaşı göremezsiniz. Tüm savaşları; ezilen sınıfların yoldaşlığı, mazlumların himaye edilişi, haksızlıkların, baskıların karşısındaki başkaldırısıdır.  Kızılbaşların savaşı, ezenlere ve sisteme karşıdır. Ezilen halkların ve mazlumların yanında yer alırken onların kimlikleri ile ilgilenmez, ilgilendiği kısım hümanist taraf, haksızlığa karşı olan onurlu duruştur.  O nedenledir ki özellikle Dersim bölgesinde sistemle sıkıntısı olan, canını kurtarmak isteyen her kes Dersim’e sığınmıştır.

Kövn ü mekandır âyetim zâti durur bidayetim,

Sen bu nişanla bil meni, bil ki, nîşâne sığmazam.

(Bütün varlıklar ve mekân benim delilimdir. Başlangıcım varlık sahibi olan Zat’la başlar.

Sen beni bu işaretle tanı (Tanrıyla), ama ben bu işarete de (Tanrıya da) sığmam. )

Kızılbaşlık insanın Tanrı ile aynı anda yaratıldığını, aslında bu başlangıcın tanrısal bir başlangıç olduğunu kabul eder. (Enerjinin kendi kabına sığmayarak şekil değiştirişi, bu şekille tüm evrenin oluşu) Tanrı ve evren (tüm varlıklar) aynı olgudur. Ve yine Kızılbaşlar insanı Tanrı ile tanımayı ya da tam tersi Tanrıyı insan ile tanımayı merkez kabul eder. Yinede sonuç olarak, bu tanımlamaya bile sığamayacağını söyler. Maddesel şekil, semboller, renk, dil, din, ırk, nesnel özellikler sadece zahiridir, yanıltıcı görüntülerdir. Bu görüntülere takılı kalmak, Kızılbaşlığı ıska geçmek demektir, o nedenle Kızılbaşlığı nesnel özelliklere sıkıştırmak büyük yanılgıdır, çünkü o felsefe; nesnelliğin ötesinde Batıni içindedir.

Mende sığar iki cahan, men bu cahâna sığmazam,

Gövher-i lâmekan menem, kövn ü mekâna sığmazam.

İki cihan (dünya ve ahiret) benim içime sığar, ancak ben bu dünyaya sığmam. Mekan dışı olma cevheri benim, ancak yine de varlığa ve mekana sığmam.

Mekân dışı olma cevheri; lamekan olmak anlamındadır ve o her yerdedir, hiçbir yerle sınırlı değildir. Duvarlar arasında, coğrafyalarda, gezegenlerde değildir çünkü yurtsuzdur. Bu özellikler, dinsel motiflerde tanrıya yüklenen özelliklerdir. Ama Kızılbaşlık, Tanrının merkezindeki asıl cevherin insan olduğunu kabul eder. Böyle bir mantıkla baktığınızda, tanrıyı nesnel özelliklerle bezendiremezsiniz. Ona cins, ırk, dil, din gibi insani algılamaları yükleyemezsiniz. İlginç olan ise, Kızılbaşlar Tanrının da ötesinde olduklarını kabul eder, tanrıyla da ifade edilemeyeceklerini açıklar. Nesnel olmayan bir varlığın içinde nesnelliğin ötesinde bir varlık söz konusudur.

Surete bax u me’nini suret içinde tanı kim,

Cism ile can menem, velî cism ile câne sığmazam.

Dış görünüşe bakıp bu dış görünüş içinde gerçek manayı, iç görünüşü tanı. Çünkü; beden de, ruh da benim. Ancak ben ruha da, bedene de sığmam.

Yine Kızılbaşlık, ırk, renk, cinsiyet gibi özellikleri reddeder. Aslolanın iç görüntü yani ruh olduğunu kabul eder hatta daha da ileriye giderek ruhunda ötesinde bir anlamı ifade ettiğini söyler. Şimdi böyle bir felsefeyi hangi ırkın, rengin, dilin, dinin içine sokarak boğabilir, yozlaştırabilirsiniz.

Gerçi mühît-i e’zemem, adım âdemdir, âdemem,

Dar ile künfekan menem, men bu mekâne sığmazam.

Gerçi her tarafı kaplayan ulu varlık benim, ancak bana insan adı verdikleri için görünüşte insanım. Yapı da başlangıçta, evrende, “ol” denilince olan da benim. Ancak ben bu mekâna da (evrene ve bedensel sınırlara-ol ve var emrinin içine de) sığmam.

İnsanın aslında evrendeki ulu varlık olduğunu, ama insan sembolü ile adlandırılma zayıflığı nedeniyle insansı özelliklerinin gözüktüğünü, gerçekte ise insandan çok daha derin bir anlam ifade ettiğini söyleyen Kızılbaşlık, sembolleri de yok sayar.

Hem sedefem, hem inciyem, Heşr ü Sîrat esenciyem.

Bunca qumaş u rext ile men bu dükkâne sığmazam.

Hem inci, yani iç; hem de inci kabuğu, yani dışım. (Batın_zahir) Haşir, yani öldükten sonra ruhların dirileceği meydanın ve Sırat’ın, yani Cennet veya Cehenneme gidecek yolun, başına buyruk kişisi benim. Açıkça, Cennet-cehennem-sırat-sorgu-sual-zebani-huri-gılman gibi var olduğu kabul edilen sınamaların ve sorgulamaların varlığı (nesnesi) olmadığını kabul eder. Kızılbaşın; İsyankâr ve başına buyruk bir yapısı vardır. (Bunca kumaş ve binek takımıyla ben bu dükkâna sığmam.) Kızılbaşlık tüm bu süslemelerin ve olguların ötesindedir.

Genc-i nihan menem men uş, eyn-i eyan menem, men uş,

Gövher-i kan menem, men uş, behre ve kâne sığmazam.

İşte gizli hazine benim. Görünenin aynısı (aynası) işte benim. Bu hazine kaynağının (Tanrının-enerjinin) incisi de işte benim. Ancak ben ne inci çıkan denize, ne de sustası çıkan kaynağa sığarım. (Ben ne evrene ne tanrıya ne de tanrısal özelliklere sığarım) şayet Tanrısal özelliklere sığmış olsaydık,

Kutsal kitapların yayılışındaki var olan  yaşama ve gelişmeye sıkı sıkıya sarılmamız gerekirdi. Ki insan bunla yetinmeyerek sürekli bilimsel gelişmelere imza atmış, maddelerin sırlarını çözmeyi bir yana bırak ruhun dahi sırlarını çözmeye çalışmıştır. Şu anda genler ve dna’larla oynayarak bir zamanların kaderi olan sakatlıkları ve arızaları değiştirme ile uğraşmaktadır. Yani kendi kaderini yeni baştan yazma uğraşı içindedir ve bu Kızılbaşların neden ileriye dönük olduklarını daha iyi anlamamızı sağlar. Kaderci değildir, şükürcü ve hamd-cı değildir, efendilerin ve beyaz ırkların yazdığı kadere tebaalık etmez, kimseye kulluk etmez (di). Efendi yaratmaz, efendiyi kabul etmez. Oysa sistem ve sömürü bu eksen üzerinden beslenir. Şükürcü, hamdcı, tarikatcı, cemaatcı, dinci, ırkçı, şekilci, gerici, reayacı bir yapı; efendilerin palazlanması için en güzel ortamdır. Bu nedenle Kızılbaşlık şekilciliğin ötesindedir, bu ötecilik şekilsel değildir, özseldir. Bir taraftan sosyalist söylemlerde bulunurken, diğer taraftan kendi beyaz ırkı olan zümreyi ve sömürücü tabakayı yaratmaz. En önemlisi de tabulaşmış, korkulan ve kesinlikle eleştirilmeyen liderler yaratmaz.

Çünkü Kızılbaşlığın en önemli özelliklerinden biri de dara durmaktır. Dara durmak kişinin halk ve hak karşısında ayaklarını ve ellerini mühürleyerek suçunu itiraf etmesidir. Yani öz eleştiri ve hataları ile yüzleşmedir. Cemaatin (halkın) ve Pir’in vereceği cezaya da kayıtsız şartsız uyar. Oysa efendiler eleştirilemez, onlar öz eleştiri yapmaz, yapılmasına da izin vermez. Başkalarının hata ve kusurlarını dillendirirken onların hata ve kusurları görülmez, görülmemelidir de. Yine Kızılbaşlıkta, posta oturacak Dede ya da Pir öncelikle orada toplanan halka üç kez sorar; rızalığınız var mıdır? Cem bittiğinde ise, kusurlarım affola, hakkınızı helal edin der. Ve Dede aldığı çıralığı, o bölgedeki; yetim-öksüz-dul ve fakir ailelere dağıtmak zorundadır. Bir eliyle aldığını diğer elinin haberi olmadan gerekli yere dağıtarak sosyal adaleti sağlayan mekanizmalardan biridir. (di)

Cân ile hem cahan menem, dehr ile hem zaman menem

Gör bu letîfeyi ki, men dehr ü zamane sığmazam.

Ruhla aynı cihanı paylaşan, âlemle aynı zamanı yaşayan benim. Ancak şu komik duruma bak ki, ben ne bu âleme, ne de bu zamana sığarım. Bedensel ve ruhsal yapı ile evreni yaşayan görüntünün daha içinde farklı bir öz vardır. Beden ve ruh ile bu evreni yaşamasına rağmen bu öz, ne ruha ne bedene ne de evrene sığar hepsinin ötesindedir.

Encüm ile felek menem, vehy ile hem melek menem,

Çek dilinü ve ebsem ol, men bu lisâne sığmazam.

Yıldızlarla, felek benim. Vahiy de, onu getiren melek de benim. Ey benim hakkımda konuşan kişi! Dilini tut ve konuşma, çünkü ben senin diline de sığmam. Kızılbaşları tanımlamak isteyen inançların, ırkların, düşüncenin, renklerin bunu kavrayamayacağı aşikârdır. Hatta zamanımızda Kızılbaşlar bile kendilerini anlamazken, başkalarının bunu anlama ve anlatabilme (tanımlayabilme) olasılığı ne olabilir ki? Öyleyse, herkes kendini tanımlama ile ilgilenmeli, Kızılbaşlık lisan ile tanımlamanın çok daha ötesinde bir felsefedir. (sırdır)

Zerre menem, güneş menem, çar ile penc ü şeş menem.

Sureti gör beyân ile çünki beyâne sığmazam.

En küçük varlık da, güneş de benim. Dört (dört unsur: toprak, su, hava, ateş), beş (beş duyu) ile altı (altı yön: sağ, sol, ön, arka, üst, alt) da benim. Sözle anlatılan görünüşe bak, ancak ben anlatmaya da sığmam. Sembollerin temsil ettiği her madde aslında tekin kendisidir (evren). Varlıkları sembollemek, insan algılayışının yetersizliği ve kolaycılı sonucu oluşmuştur. Taş’a pamuk demekle taşın özelliklerini yok edemezsiniz, özgün yapısını değiştiremezsiniz.

Zat ileyem sifat ile, qedr ileyem berat ile,

Gülşekerem nebat ile beste dehâne sığmazam.

Sıfat ve Zât ile birlikteyim. Kadir (lailatu’l Qadr), İslam dinine göre, Kur’an’ın vahiy yoluyla İslam peygamberi Muhammed’e gönderilmeye başlandığı gecedir. ve Berat (suçları affetme) gecesi ile beraberim. Şeker kamışıyla birlikte gül tatlısıyım. Bu yüzden kapalı ağızlara da sığmam.

Yukarıda kısaca Kızılbaşlık felsefesinin kendine ve evrene bakışını oldukça basite indirgeyerek, yüzeysel olarak vurguladım. Birde suni Ortodoksların ve Ortodoks inançların Allah kavramı ve Kızılbaşların bu kavrama bakışını inceleyelim.

Kızılbaş Yunus’un dediği gibi;

“Bir kuluna atlar verip avret-ü mal çiftler verip,

Hem yok birinin bir pulu, Ol Rahim-ü Rahman benem.

Bu işleri sen bilirsin, sen verirsin, sen alırsın,

Ne kim dilerse kılarsın, ya bu soru hesap nedir?

Levh üzere kimdir yazan, azdıran kim, kimdir azan,

Bu işleri kimdir düzen, bu suale cevap nedir?”

XVI. yüzyıl ozanlarından Kızılbaş Azmi’nin dediği gibi,

“Cibril’e perd ardında söyledin,         (Tanrı olarak buyruklarını Cebrail’e anlattın ama

İnüp Beytullah’a kendin dinledin.      Yeryüzüne inerek, bu buyrukları yine sen (insan) dinledin.

Bu ateşi cehennemi neylerdin,

Hamamın mı vardır, külhancı mısın?

Yüz bin tamun olsa korkmam birinden,   (yüz bin cehennemin olsa, korkmam birinden)

Rahman ismi nazil değil mi senden,         (Nizam ve adalet sahibi sıfatı bana aittir demedin mi?

Gaffar-üz-zünüb’um demedin mi sen,     (Günahları örten, affeden benim demedin mi?

Afv et günahımı yalancı mısın? (Öyleyse sen yalancımızın, affet beni)

Kazanların katranların kaynarmış,

Yeraltında balıkların oynarmış,

On bu dünya kadar ejderhan varmış,

Şerbet mi satarsın, yılancı mısın?

Ve Kızılbaş Kaygusuz Abdal ile devam edelim.

“Kıldan köprü yaratmışsın

Gelsün kullar geçsün deyü,

Hele biz şöyle duralım,

Yiğitsen geç a Tanrı.”

Ürktünüz mü, tüm inançlarınız Hallac’ın pamukları gibi sağa sola mı savruldu? Ben bu duyguyu tanırım, Yalancı inançlarınız derinden en derinden sarsılıyor, değil mi? Yo, daha bitmedi, bakın Kaygusuz Abdal daha neler demekte:

- Bakkal mısın? Teraziyi neylersin,
İşin gücün yoktur, gönül eğlersin.
Kulun, günahını tartıp neylersin?
Geçiver suçundan, bundan sana ne?
Katran kazanını, döküver gitsin.
Mümin olan kullar, didara yetsin.
Emreyle yılana, tamuyu (cehennemi) yutsun.
Söndür şu ateşi, bundan sana ne?
Sefil düştüm bu âlemde, naçarım.
Kıldan köprü yaratmışsın, geçerim.
Şol köprüden geçemezsem, uçarım.
Geçir kullarını, bundan sana ne?
Kaygusuz Abdal, der cennet yarattın.
Cehenneme nice kulları attın.
Nicesin, ateş-i ask ile yaktın.
Yakıp da neylersin, bundan sana ne?

Yine Kızılbaş Yunus’un söylemlerine dikkat edin.

-“Oruç, namaz, zekât, hac cürm-ü cinayettür,

Fakir bundan azadır hass ü havas içinde.”

Bir an için şöyle düşünmek gerekir. Evreni anlamanın sihirli yolu, insan olabilmek değildir. İnsan olmak; sıfatlara, sembollere, makamlara, öngörü ve algılara aldanmak demektir. Öyleyse, insani sıfatları da üstünüzden atmayı deneyin, derinizi, dilinizi, inancınızı, bedeninizi ve hatta ruhunuzu sıyırıp bir kenara bırakın, içinizde bunlardan çok daha değerli bir cevher var, işte ona ulaştığınız zaman tüm sembollerin gereksizliğini görmüş olacaksınız. Evreni ve tüm varlıkları anlamının yolu, içinize yapacağınız yolculuk ile mümkündür, başkalarının sembollerine takılarak kendinizi ve evreni algılayamazsınız, öngörünüze ve insani algılama yetersizliklerinize yenilirsiniz. İnsan korkar, bu korku yapamayacaklarından kaynaklanmaz, gerçek gücünü algılamaktan kaynaklanır. Kızılbaşlık, bir sırdır ve sırra ulaşmanın yolu kendinizle buluşma ile başlar.  Ve bu sizi korkutmamalı.

Dil, din, ırk, milliyet ve diğer aidiyetler insanların aksesuarıdır. Kişi kendine yakıştırdığı her aksesuarı beğenerek, isteyerek takabilmeli. Kazanarak elde edemediğimiz bu aksesuarlar hiç kimseyi efendi olmak ile ödüllendirmemeli. Sadece küçük bir şeye dikkat etmeliyiz, aksesuarlar sizi aksesuar olarak kullanmamalı. İşte asıl tehlike burada başlıyor. Çünkü efendilerin (sistemin-sömüren mekanizmanın) aksesuar fabrikaları sürekli çalışır, üretir ve insanları bu ürettiği aksesuara aksesuar olarak bir sinek gibi yapıştırma gayreti için sömürü savaşı verir. Bunun sonucunda ise insan aksesuarının kulu (militanı) durumuna düşer, bu ise aksesuarlar arası çatışmaya neden olur. En kötüsü de, kişi aksesuarın aksesuarı olduğunu fark edemez, doğrusu kabul ettiği saplantısına sıkıca sarılır.

Sanırım kendimce Kızılbaşlığın ırk, dil, din gibi aksesuarlara bakışını anlatabilmişimdir. Çünkü yukarıda yazdığım anlatımda; dinsel öğeler ile karşılaşamazsınız. Namaz, oruç, hac, zekât, Allah, Peygamber, melek, cennet-cehennem olgusu Ortodoks inançlardaki gibi şekillenmez, şekle bürünmez ve bunlara başkaldırı da var. Üstelik Kızılbaşlığı dincilikten ve milliyetçilikten ayıran en önemli özelliklerden biri de budur.

Remzi Aydın

09.06.2010

Bu yıl 10.’su düzenlenecek olan Munzur Kültür ve Doğa Festivalinin ilk toplantısı yapıldı.

Tunceli Belediye Başkanı Edibe Şahin Başkanlığında yapılan toplantıya, çeşitli sivil toplum kuruluşları, siyasi parti, dernek ve sendika temsilcileri de katıldı.

Belediye Meclis Toplantı Salonunda yapılan toplantıda festival hazırlık çalışmalarının yanısıra bu yıl yapılacak festivalde yer alacak etkinlikler ve festivalin içeriği hakkında da görüş alış verişinde bulunuldu. Geçen yıl ki festivalin de değerlendirildiği toplantıda, önerilerin yazılı olarak alınması ve önümüzdeki günlerde yeniden toplanılması kararlaştırıldı.   * Bu haberin oluşturulmasında Tunceli Belediyesinin resmi web sayfası olan www.tuncelibelediyesi.net adresinden yararlanılmıştır.

Alevilik-Bektaşiliği anlamanın yolu bence KIZILBAŞ felsefesini anlamaktan geçer. KIZILBAŞ felsefesini anlamanın yolu ise KIRMANCIKİ dilini ve Batıni-Doğa-Materyalist-Varoluşçuluk felsefesini harmanlayabilmekten geçer. Şayet bu ayaklardan biri ya da birkaçı eksikse, yaptığınız tanımlamada eksik demektir. KIRMANCIKİ dilini bilmeyen bir kişi KIZILBAŞLIĞI yorumlayamaz, özüne inemez, sadece zahiri (dış) görünüşü ile yetinmek zorunda kalır ki bu yanlış uygulama ve bilgilenmenin ana sebebidir.  İşte bu nedenle KIRMANCIKİ dili çok önemlidir. Ve bu dil ile oynamak aynı zamanda Kızılbaşlıkla oynamak anlamına gelir. Çünkü Kızılbaş inancı-felsefesinin binlerce yıllık geçmişi vardır ve bazı koşulardan dolayı bozulmadan kalabilen nadir yer Dersim bölgesidir. Yani şöyle de diyebiliriz, endemik bir yapısı vardır. Kısaca birkaç örnek vermeye çalışayım;

“Ya Tijia Oli Mıhemmedi” Bu şu anda Dersimli Kızılbaşların dualarında sık kullandıkları bir cümle, yakarış. Anlamı ise Türkçe mantıkla “Ya Ali’nin ve Muhammed’in ışığı” Gelelim gerçek anlamına.

Oli sözcüğünün Ali ile uzaktan yakından bir ilgisi yok, aslında orjini Ê-li dir. Bu da gerçekliğin sesi, gerçekliğin gerçeği anlamına gelir. Mıhemmed sözcüğünün de Muhammed ile ilgisi yoktur.  Çünkü Kızılbaşlıkta ne Arabistanda ki Ali ne de Muhammed vardır, her ikiside Kızılbaşlık inancına göre oldukça aykırı iki kutsal insandır. Mı-hemmedi sözcüğünün doğrusu (Ki burada da bazı tartışmalar var. Mua hometh diyenler de var) Mî Xometh’dir. Mî=Benim Xometh=evren, kainat, halk anlamında kullanılır. Şimdi cümleyi yeni baştan alalım. Ya Tîjıa Oli Mîxometh. “Ya gerçekliğin (Tanrının) ışığı (güneşi) benim evrenimin” Kırmancıki düşününce de; “Ey benim halkımın, evrenin Tanrısal ışığı” Yani güneş tüm evrenin anası, yaratıcısı konumundadır.

Biraz daha genişletirsem konuyu;  Kızılbaşlık Felsefesine göre, tanrının ve insanın oluşumu “enerjinin kendi yoğunluğu karşısında patlayarak oluşturduğu yeni hâldir, değişimdir”  Kızılbaş inançta, Peygamber kavramı, halife kavramı  yoktur. Bunu daha iyi anlayabilmek için, “Kırklar cemi” mitini iyice incelemeniz gerekir. Kısaca bahsedeyim, insanlık henüz oluşmamışken, Hz Muhammet Allah katına çıkar ve giderken bir kapı görür. Allah’a o kapıyı sorar, O’da gir içeri der. Peygamber kapıya vurur ve içerden kırk ses aynı anda aynı tonda “kimsin?” diye sorar. Muhammet de “ben Allahın Resul’u, Peygamber” der. İçerdekiler; “Bize peygamber gerekmez, git ümmetine” der. Kapıyı açmaz.

Resul üzgün ve kırgın bir şekilde reddedilişi sindiremeyerek Allah’a gider. Allah ona tekrar denemesini söyler. Tekrar dener ve “Bize Peygamber gerekmez, tebaalarına git, bura da kul yoktur, tebaa yoktur”  cevabı alır. Tekrar geri döner ve Allah’a senin peygamberini içeriye almadılar der. Allah da ona  “kimsin dediklerinde, şöyle cevap ver. Ben fakir fukaranın hizmetkârıyım(Hamid-ül fukarayım)” o zaman seni alırlar.  Muhammet içeriye girer 16 kadın 23 erkekten oluşan bir topluluk vardır. Onlara; “Ulunuz kim, küçüğünüz kim?” diye sorar, Kırk ses aynı anda, “küçüğümüz ulumuz, ulumuz küçüğümüz” yanıtını verir. “Peki kırk kişiydiniz ama ben 39 kişi görüyorum” der. Yanılıyorsun” derler. Biri bıçak alarak parmağını keser ve 39 kişinin aynı anda aynı yerinden kan akara ve aynı yerde birikir. Ve bir akıntıda dışarıdan içeriye girerek aynı yere karışır. Dışarıdan gelen kişi tek bir üzüm tanesi getirir ve “bu günkü rızkımız bu” der. Hz Muhammet’e verilir ve “paylaştır” denilir. Muhammet elindeki tek xengur’e bakar ve nasıl paylaştıracağını çözemez. Allah ona bir tas gönderir ve “bu üzümü ezmesini ve herkese parmağı ile bir tadımlık paylaştırmasını” söyler. Kendiside parmağını ezilmiş üzüm suyuna batırır ve diline sürer. Hepside bu üzüm suyundan yani “mey” den hoş olur ve semah dönmeye başlar. İşte o anda Muhammed’in kızıl sarığı yere düşer kırka parçalanır ve herkes başına bu kızıl sarığı sarar.” Mitoloji bu şekilde. Yüzeysel bakıldığında saçma gibi gelebilir, ama felsefi derinliği muhteşemdir. Öncelikle sınıf ayrımı yoktur, peygamber bile tüm sıfatlarını kapının önünde bırakmak zorundadır. Kanayan yara herkesin canını acıtmıştır, dışarıdakinin bile. Bir parça kırka eşit şekilde bölüştürülmüştür, kadın ve erkek ayrımı yoktur çünkü bedensel ayrıcalıklar yok sayılmıştır.  Bence en önemlisi Muhammed’in tüm uğraşlarına rağmen 41. olamayışıdır.  Ve bu nedenledir ki, bir Kızılbaş başka bir inançtaki kişiyi inancına davet edemez. İşte o nedenledir ki, inanç ve din savaşları içinde yer alamaz. Birine dinsel ve inançsal baskı yapamaz ve der ki; Tüm inançlar ve insanlar bana eşit uzaklıkta ve yakınlıktadır” Bunun daha detayı; “Tüm inançların hem içindeyim hem dışındayım. Tüm ırkların hem kendisiyim hem dışındayım (evrenim)” anlamı çıkar.

Yine gelelim Kırmancıki ve Kızılbaşlık ilişkisine. Türkçe Rehber denilen (Aslı Türkçe değil) ve kırmancıki’de rayber denilen sözcüğe. Bu sözcüğün gerçeği “Rae Wer” dir. Rae=yol anlamındadır. Tüm Kızılbaş ozanlar ve Kızılbaş felsefesi mezhep kavramını yok sayar. “Yol” kavramını kullanır. “Mezhep nedir bilmeyiz, yolumuz var bizim” “yol düşkünü” kavramları ile bunu daha net görürüz. Wer=önde, ön anlamındadır. Rae wer ise yolun önünde giden anlamındadır. Gelelim diğer bir kavrama “Baba” Bu sözcüğünde orjinali “Bâ-Wâ”  dır. Bâ=nokta anlamına gelir, Tanrı, anne ve baba, kainat anlamınada gelir. Aynı zamanda Bâ=ses, konuşma anlamına da gelir. Wâ=rüzgar, hava anlamına gelir. M.Ö;3500 Wâ tanrısı (Rüzgar tanrısı)  Birleştirince; Rüzgardan haber alan, gökten ses duyan anlamı çıkar ortaya.

Ana ya da anne sözcüğü hiç kullanılmaz çünkü doğrusu Muâ=Mâ dır.  Rae Mâ bizim yolumuz, ya da anamızın yolu. Dikkat ederseniz ilk kez dişil bir tanrısal özellik ile karşılaşıyorsunuz. Tüm kâinatı, evreni oluşturan, doğuran enerjinin dişil olması son derece doğal oysa.

Devam edelim; Jârâ=ziyaret anlamındadır. Ve bu ziyaretler, göl, dağ, taş, su, ağaç gibi diğer inançlara göre cansız olan varlıklara yapılan ziyarettir. Oysa yine bu inanış, evrendeki değişim ve hareket gösteren her maddeyi canlı kabul eder. Dört ana elementi tanrının çocukları, aşk meyveleri olarak kabul eder. Tanrıdan doğduğuna göre canlı olması son derece mantıklı değil mi? Nisange= Şahit anlamında kullanılan bir sözcüktür. Genelde ağaç ve taşlar kullanılmıştır. Diyelimki sizden 10 km uzakta bir Jara (ziyaret) var. Buyere (Dişil kutsal kişi-aynı zamanda bir göl adı) sizden uzakta ve kışın onca karda ve ulaşım zorluğunda oraya gidemediniz. İşte o zaman orayı gösteren ve direk gören bir maddeyi (ağaç-taş vs) oraya şahit, kefil tutuyor ve oraya yapacağınız ritüeli ona yapıyorsunuz.  Biraz daha detaylandırırsak, taşın ana maddesi sıvıdır (magma-buhar ve gaz), ağacın ana maddesi de sıvıdır (çekirdeğin ilk hali) , insanın ana maddesi de sıvıdır (sperm).  Maddenin maddeye şahitliği, eşitliği söz konusudur burada. Evrendeki her madde diğerine eşittir ve varoluşu en az diğer madde kadar önemlidir. Ve bu inanış şekli hiçbir Ortodoks inançta yoktur, olamazda.

Yine Kırmancıki ve önemi üzerinde durmaya devam edelim.  HÂWT-E-MÂL, ve QERE CHAR-SEMÊ,

Üzerinde biraz durmalıyız.  Hawtemâl= yedi mal, yedi ev, yedi eşya anlamına geliyor, tabi Türkçe düşününce. Ama Kırmancı ki düşününce çok farklı bir yere ulaşıyorsunuz. Aslında yedi evren, yedi evre, yedi renk, yedi kat gökyüzü, yedi iklim gibi anlamlara ulaşmak mümkün. Ben yedi ile yedi rengi özdeşleştireyim. Yedi renkli olan nedir? Gökkuşağı, güneş ışıkları ve güneş kısacası. Güneşin yeryüzüne düşüşü, cemredir. Cemre hayatın başlangıcı, uyanışın kendisidir. Bu aynı zamanda reenkarnasyonun (ruh göçü) bir evresidir. Hayatın başlangıcıdır. Gelelim şimdi Kızılbaşlarda ölüm, cennet ve cehennem kavramına ve en önemlisi Tanrı kavramına. Kızılbaş inancında; cennet, cehennem, ölüm ve doğum kavramları yoktur ya da farklıdır diyeyim. İnsan aynı zamanda Tanrının şeklidir, tanrısaldır. Tanrıdan gelir ve kamil olunca tekrar Tanrıya dönüşür. Ene-l Hak=ben tanrıyım. Şimdi Tanrı’ya bir ırk ve cinsiyet verelim! Olmuyor değil mi? Çünkü o tüm ırkları ve tüm cinsleri kapsar.  Eşit uzaklıktadır. Hemen aklınıza gelecek şey şu; “Bu tanrı neden bizim yaralı parmağımıza işemiyor?” yani eşit uzaklıktaysa, neden biz hep eziliyoruz. Çünkü tanrıya yüklediğimiz misyon bizi böyle düşünmeye itiyor. Karanlık, aslında güneşin yanında küçücük bir nokta kadardır. Ama insan nefsi denilen köpek zapt edilmedikçe, karanlık hep aydınlığı yenmek zorunda. Karanlığı, kötüyü oluşturan insanlarda ki bitmez tükenmez doyumsuzluk ve dünya malına duyulan köpekçe istektir.  “Ve Bir toplum, sınıf, kendi kaderini değiştirmedikçe, birilerinin gizli kaplılar ardında yazdığı yazı kader olarak okunur.” Yani yaralı parmağa işeyecek olan Tanrı değildir. Ezilmiş sınıf bilincinin uyanması, eşit paylaşım, insan olabilme erdeminden geçer sizin işeğiniz.  Birde DAR_BER_SİZDE_YENO ritüeli var. Burada da ağaçlar ve çalılar secdeye gelir. Toprağa kadar en üst dallarını eğer ve toprağa niyaz eder ve toprağın su almaya başladığı gündür. Sığ bir düşünce ile anlamsız, yani elli metrelik bir ağacın en üst dalını toprağa kadar eğmesi ve toprağı omzundan öperek niyaz etmesi, garip gibi! Oysa düşünün ki yaşamanızı sağlayan tek maddeyi size sunan bir varlık var. Ağaca göre bu; su ve cemredir. Bunu alabileceği yegâne yer ise toprak ve güneştir. O zaman ağacın toprağa ve güneşe eğilmesi, şükranlarını sunması aynı zamanda şöyle bir mesaj gönderir. Sizde sizi besleyen varlıklara karşı saygılı olun. İşte o nedenledir ki; Kızılbaş inancında, ağaçlar kutsaldır, toprak kutsaldır, gök kutsaldır, ateş kutsaldır, hava kutsaldır, su kutsaldır. Su kirletilmez, ateş kirletilmez, doğa kirletilmez, yabani hayvanlara kurşun sıkılmaz vs vs. Diyeceksiniz ki neden bu gün bu inanış zayıfladı? Kızılbaşlar üzerinde binlerce yıldır yoğun bir baskı ve katliam var. Asimilasyon çalışmaları son hızla devam ediyor ve bu baskılar hala etkinliğini koruyor. Hatta kendi içindeki “yol düşkünleri, dönekler, satılmışlar, sistemin yandaşları” bu asimilasyona olanca hızıyla destek veriyorlar. Birde Dersim, kalan, Dağbek gibi sözcüklerden çok basitçe söz edeyim. Dersim’in orjinali “Dêsim”, kalan’ın orjinali “Khalu”, Dağbek’in orjinali “Dawbe”’dir. Ve şunun şurasında bu yanlış telaffuzun başlangıç tarihi 30-40 yıllara dayanır maalesef. Bu kadar kısa sürede bu şekle dönüşmüştür, bir dil anlattığı gizemli felsefe ile beraber yok oluyor.

Evet, burada anlatılacak kadar basit olabilse keşke bu konu ama değil. Sonuç olarak; Kırmancıki dili, üzerinde oyun oynanacak bir dil değildir, her dil gibi. Kırmancıki dili ile oynamak, ona olmadık sesler ve sözcükler eklemek, Sunni Ortodoks inancının sunileştirme projesine hizmet eder. Zaten bu dil kaybolan ve yok olan diller arasına girerek bahtsız bir süreçten geçiyor. Kapalı kapılar ardında cumhur başkanları şöyle diyor; “ya bize bırakın ŞİİLEŞTİRELİM, ya da adam gibi SUNNİLEŞTİRİN”  ve dikkat ederseniz bu oyun gün be gün sahne sahne oynanıyor. Bazıları biz hakiki Müslümanız diye bağırıp cemlerde, Ordumuzun kılıcı keskin olsun, mermisi hedefini bulsun deyip, uzun uzun Kuran-ı Kerim okuyor ve namaz kıldırıyor. Keskin kılıcın, hedefteki merminin nereye ulaştığını hepimiz biliyoruz. Madımak da, Çorum da, Maraş da, 1 mayıslarda, Gaziler de, Güney de, Batı da, Doğu da bu mermiler hangi hedefe saplandı hepimiz biliyoruz. Bu kadar baskı altında olan bir inanışa, bir darbede dil

Üzerinden siyaset yaparak kimsenin vurmaya hakkı yok. Bir sözcüğe ekleyeceğiniz tek bir sesin nelere mal olacağını kestiremezsiniz. Xêr amâ, Hêr amâ evet ikisi arasında kısacık bir vurgu var ama birinde eşek geldi, diğerinde ise hoş geldin anlamı var. Bırakın herkes kendi dilini nasıl adlandırıyorsa o şekilde adlandırsın, bırakın herkes kendi dilini geliştirsin, kökenini, geçmişini kendi dili içinde araştırsın. Bize düşen görev, bizim dilimiz; bizim için ne kadar önemliyse diğer dilerli de o kadar önemsemek ve saygı duymaktır. Dil üzerinden siyaset yapmanın, sonuçlarını gördük, görüyoruz. İnkâr etmekle, yok saymakla, garip bilimsel veriler ile sürmekle bir dil ile oynanmaz, yok sayılamaz. Çünkü her baskı sonunda, size yönelecek karşı baskı ile karşılaşmak kaçınılmazdır. Oysa baskısız yaşamak ne güzel, değil mi?

Remzi Aydın

24.05.2010

Mezartaşlarından mağaralara bir çok kültürün izi hala durmaktadır. Sözlü tarihimiz iç içe geçmiş inançları ekonomik ve sosyal birlikteliği hala aktarmaktadır. Dilimiz Muaazzam güzellikte ki doğamızdan aşklarımızdan, kardeşliğimizden, komşuluğumuzdan kirvelik ve müshaipliğimizden aldığı rengini hala koruyor.

Yolu, yola ikrarı, ikrarda müsahipliği, pirleri, dedeleri, talipleri, mürşidleri, rayberleri, Ali’si, Oli Divanı, Mıhemmedi, Des-u Dı İmamı, Muzır’ı, Duzgın’ı, Xızır’ı, Kureyş’i, Dewres Cemal’i… Dağı, taşı, suyu, ağacı, ayısı, geyiği, dağ keçisi, güneşi, ayı, yıldızı, insanı, yalnızlığı ile Kırmanciye toprağı, Diyar-u Jaru Dersim’in, itikat sisteminin toplumda ve bireyde şekillenen sözü ve anlamı belki bin yılın baskısına direnerek geldi bugüne.
Dersim Hayat acıları neşeleri, ağıtları, dansları, ibadetleri, aşkları, özlemleri, düşleri, sürgünleri, ölümleri, direnişleri, uzayıp gidecek cümleleri ile Dersimli’nin haberidir Dersim’e. Dersim’den hayat dır Dersimli’ye. Bizim olan, bizden olan, ötede olan, ötelenen için; bir yazınsal, görsel uğraş ve üretim seçeneğidir.

Dersim Hayat sekiz sayı devam eden yolculuğuna bir süre ara vermek zorunda kalmıştı. Bazı yasal değişiklikler nedeni ile birinci sayı ile yeniden sizlerle beraberiz. Gazetemizin sekiz sayı devam eden yayınında Dersim’den Dersimli’nin yaşamını sürüdürdüğü yerden hayatı ve Dersimli’nin üretimini aktarmaya çalıştık. 38′in Dersimli’nin hayatında bir milat gibi olduğunu hatırda tutarak diğer bir talihsiz tarih olan 94 ile beraber anlama ve aktarma gayretinde olduk. Dersim’de düşünce çeşitliliğinin olabildiğine geniş olduğunu bilerek yayınlarımızda demokratik tahümmüller içerinde düşünce çeşitliliğini aktarmaya çalıştık. Çevre ve Doğayı önemseyen bir yayıncılık anlayışına bağlı olmak bizim için önemliydi. Kendi suyu ile öldürülmek istenen coğrafyamızın adım adım katledilmesine dur sesini yükseltme refleksinde olduk. Bu kararlılığımızı diğer mağdur alanlar içinde gösterdik. Dersim’e yönelik yayın yaparken dünyanın ulaştığı evrensel değerleri de önemseyerek evrensel kabulleri aktarmaya çalıştık.
Ekonomik sıkıntılar nedeni ile ara vermiş olduğumuz yayınımızın ardından daha iyi örgütlenmiş ve daha kararlı olarak tekrar başlıyor olmak bizim için büyük bir mutluluk oldu, olmaya devam edecek.
Gazetemizin sekiz sayılık devamı sırasında gazetemize abone olan okuyucularımız ile iletişim kurarak durumu aktarmıştık. Yayınımızdaki kesintiyi anlayış ile karşılayıp özür dileğimizin kabulu için bir kere daha teşekkür ederiz. Gazetemize abone olanların aboneliklerini kesintiye uğratmamanın önemini bilerek önümüzdeki günlerde sürekli yayınımız ile abonelirimiz ve abone olmayan okuyucularız ile daha sıkı bağlar kurarak yayınımıza devam edeceğiz.

Munzur Gözeleri’nden çıkan su kendine eklenen her bir dere ile mamikiye ulaşıyor artık. Çok değil az zaman önce orayıda geçip Keban barajına ulaşıyordu çok değil daha önce orayıda geçip fıratla kucaklaşıyordu, Acelesi çok bir koşturmaca bir çağlayış ile gidiyor can oluyordu mezopotamyaya.
Bazı sessiz alabildiğine berrak, bazı bağırdıkça bağıran sesi ile Dersim’in hayat birikimini taşıyor Munzur. O seste dünümüz bugünümüz yarınımız var. O birikimi anlama yöneliminde olacağız. Dağlar arasında hayat bulan dillerimiz, inançlarımız, kültürlerimiz ile dünden yarına akan hayatı izleme ve aktarma şansında olan Dersim Hayat kendi izini sürmeye devam edecek…

Munzurca Not: Dersim Hayat gazetesi abonelik ile ilgili bilgileri kısa zamanda sitemizde bulabilrisiniz. Eğer acil ulaşmak isterseniz iletişim bölümünden bizimle irtibata geçin.